Nalika Haté Jadi Padang Garing, Tapi Wahyu Nyaangan Ti Langit

Langit nu tadi biru ayeuna bodas nyuruwuk. Angin ngalieuk kana dedegong rasa. Teu aya nu leuwih kosong ti haté nu ngalamun tapi taya kahadiran, siga padang garing nu nyorang usum halodo. Nyaéta haté urang kiwari: lieur ku kabar, kagok ku dunya, kacida jomprangna kana hakekat.

Tapi dina keusikan nu kawas gurun teu boga kalangkang éta, saterasna turun hiji cahaya. “Wahyu”. Tapi lain wahyu dina harti literal wahyu kenabian, tapi tajalli — pancaran nūr Allāh nu nembus rahasia batin, kawas disebatkeun ku Al-Ḥākim at-Tirmiżī dina Misykaat al-Anwār:

 ٱلنُّورُ ٱلَّذِي يَخْرُجُ مِنْ قُلُوبِ ٱلْعَارِفِينَ أَشَدُّ مِنَ ٱلشَّمْسِ فِي ضُحَاهَا

Tapi naha bisa cahaya éta turun, ari haté urang mah kawas taneuh kering nu geus teu bisa melak nanaon?

Di dieu hikmah Ibn ‘Aṭā’illāh as-Sakandarī ngagerem dina batin:

Haté garing téh henteu salawasna pertanda kabinasaan. Kadang éta justru ruang kosong nu disiapkeun pikeun ditataan ku cahaya. Siga langit wengi nu keur sepi, tapi justru ngajantenkeun bintang-bintang caangna leuwih tembus.

Di tengah krisis nilai jeung kabingungan moral, manusa modern sering kaduhung dina dua sisi: kahariwang nu henteu jelas sababna jeung kareueus nu henteu aya dasarna. Iman nu harita jadi basa-basi, malah spiritualitas ukur jadi brand, teu aya kahadiran nu nyata. Tapi Allah henteu eureun nyamperkeun. Tinggal haté urang, masih narima kahadiran éta atawa henteu.

Al-Ghazālī, dina Mukāsyafat al-Qulūb, nyebutkeun:

> إِنَّ ٱلْقَلْبَ إِذَا لَمْ يُضْرَبْ بِسَوَاطِ ٱلتَّجْرِبَةِ لَمْ يَنْتَبِهْ لِسِرِّ ٱلْمَعْرِفَةِ

Padang garing dina haté lain malapetaka — éta pangjurung pikeun neangan sumur. Sarta sumur nu sajati lain aya di luar, tapi di jero, dina haté nu mikahayang Gusti na, nu ngayakeun sakabéh mahluk.

Tangtu, henteu gampang ngarasakeun nūr Ilāhī, utamana lamun pikiran urang pinuh ku leuleuy dunya. Tapi sakumaha disebutkeun dina al-Ḥikam:

 لَا تَنْتَظِرْ ٱلنَّظَرَ إِلَيْكَ، فَإِنَّهُ يَنْظُرُ إِلَيْكَ

(Ulah ngantos-antos anjeun nempo ka Allah, sabab Anjeunna salawasna ningali anjeun.)

Maka dina sagala rasa garing, rasa sepi, rasa putus harepan — di dinya tangtu aya cahaya nu cicing. Tapi kudu aya tafarrugh (pengosongan), kudu aya faqr (kehampaan diri), kudu aya kawani pikeun henteu nutupan haté ku kekhawatiran atawa prestise kosong.

Langit masih boga cahaya. Haté urang nu kudu diruksak panto-pantona. Da haté téh bisa garing, tapi cahaya teu eureun turun. Sagalana jadi robah, lamun urang sadar yén padang garing téh mung pupuh pangheulana tina hiji hujan ti langit.

Surat Al-Ḥijr ngagurat kalimah-kalimah langitan nu lir tangkal-tangkal leutik di tengah karang. Mun disusun per ayat, aya irama batin nu ngagerem, kawas guguritan panjang nu nyawer rasa: antara kahariwang, kaendahan, jeung kahadean ilahi. Surat ieu dimimitian ku Alif Lām Rā, lambang misteri nu Allah simpen dina unggal wahyu (ayat 1). Aya pesen awal yén Kitab ieu lain sakadar bacaan, tapi ذِكْرٌ — peringatan, pangeling, panggilan pikeun nu masih boga rasa, sakumaha disebut dina ayat kadua, yén baris datang waktu jalma-jalma ngarasa sedih alatan nolak iman: رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ. Ieu lain ancaman, tapi gambaran realitas nu sedih pisan: pangjurung batin pikeun sadar saméméh kasempetan leungit.

Ayat 3–15 ngagambarkeun kelakuan manusa nu sok ngelehkeun logika wahyu ku kacangcayaan. Maranéhna henteu saukur nolak, tapi neangan tanda nu leuwih gedé ti nu geus jelas. Sagalana kudu spektakuler. Padahal sagala tanda geus diteundeun di alam jeung di langit, tapi haténa geus digembok. Allah nyebut yén Kami nu turunkeun dzikr (Al-Qur’an), sarta Kami nu ngajagakeunana (ayat 9), jadi pikeun nu percaya, ieu teh kalimah nu sakuduna jadi landasan hirup, lain nu ngan dibaca pikeun ngaluluskeun waktu, tapi nu ngajaga diri tina kabodoan.

Ayat 16–25 mindahkeun urang kana langit, kana bentang, kana sakumna rupa ciptaan. Aya sagala bentuk ciptaan nu aya dina komando Allah. Angin, uap, awan, cai, tanah, langit, sagalana jalan saluyu jeung iradah ilahi. وَفِي ٱلۡأَرۡضِ ءَايَٰتٞ لِّلۡمُوقِنِينَ — di bumi aya tanda-tanda pikeun nu yakin (ayat 20). Tapi naha hate urang masih bisa ngecapkeun rasa syukur jeung kagum?

Teras dina ayat 26–44, Allah nyaritakeun ngeunaan penciptaan manusa jeung makhluk nu mungkir: Iblis. Dialog nu tragis antara Iblis jeung Allah, lantaran kibriya’ jeung iri, Iblis nolak sujud ka Adam. Lalu dia ngucap: “Abdi bakal nyasabkeun maranéhna sadayana, iwal hamba-hamba Anjeun nu ikhlas.” Di dieu aya ajakan introspeksi: naha urang geus jadi bagian ti hamba-hamba nu ikhlas éta?

Ayat 45–50 nyelapkeun harapan. Surga disayagikeun pikeun nu taqwa, aya taman-taman jeung kaamanan. Aya ketenangan pikeun nu sabar, nu henteu kabawa ku tipu daya dunya. Tapi ogé aya ancaman pikeun nu maksa nempuh jalan Iblis: hukuman Allah teu bakal leungit, tapi pinuh asih jeung ampun, pikeun nu datang kalayan tobat.

Dina ayat 51–84, kisah-kisah umat baheula dibeberkeun: Ibrahim jeung malaikat, nu datang mawa kabar gumbira pikeun anak tur ogé mawa azab pikeun kaum Luth. Kisah-kisah ieu nuduhkeun yén nalika iman dianggap lelucon, azab moal jauh. Kaum-kaum saméméhna kawas Ashabul Ḥijr (kaum Tsamud) ngukir gunung pikeun tempat tinggal, tapi haténa kosong tina syukur jeung tobat. Jeung Allah henteu jemu ngingetkeun: henteu aya daya dina harti, pangaruh, atawa teknologi mun teu dibarengan ku iman jeung amal salih.

Surat ieu ditutup ku ayat 85–99, hiji puncak kontemplatif nu ngocorkeun rasa: “Kami teu nyiptakeun langit jeung bumi iwal kalawan hikmah…” (ayat 85). Allah nyururuh Nabi sabar kana hinaan, sabab Allah nu ngajaga. Malah aya pesen penting pisan di ayat terakhir: “Ibadahlah ka Tuhan anjeun dugi kana datangna keyakinan.” Ulama ngajelaskeun yén “keyakinan” di dieu maksudna maut. Aya simbol spiritual nu kuat pisan di dieu: hirup teh ibadah nepi ka napas panungtung. Surat ieu nyarita ka urang nu ngarasakeun kaduhung, karesahan, rasa hanjelu, jeung sagalana nu sering disumputkeun ku ketawa. Surat ieu nyurung urang pikeun neuleuman jalan iman kalayan jujur, sabar, jeung tetep ngaharepkeun rahmat Allah nu langkung gede ti sagala dosa.

Surat Al-Ḥijr lain ngan ukur kumpulan ayat, tapi guguritan langit nu ngajerit dina batin nu tulus. Di balik batu-batu nu diukir jeung langit nu pinuh bentang, aya sora leuleus nu ngagerem: “Tong poho, sagalana moal lila, tapi nu nyekel iman moal tinggal sorangan.”