Ringkasan Sajarah Alat-alat Sasuci

Lamun urang niténan kahirupan ti mimiti Nabi Adam nepi ka Rasulullah ﷺ, sarta nerus kana kahirupan urang ayeuna, éta alat-alat sasuci téh henteu salawasna sarua. Dina tiap zaman, sarana pikeun beberesih saluyu jeung kaayaan tempat, cuaca, jeung budaya. Tapi hiji hal nu henteu robah: niat pikeun ngajaga kasucian minangka jalan pikeun deukeut ka Gusti. Sajarah alat-alat sasuci téh sanés ukur carita ngeunaan cai jeung taneuh, tapi carita panjang ngeunaan kumaha manusa terus-terusan diajar hirup resik, hirup bener, sarta ngajaga kehormatan dina sagala kaayaan.

Cai minangka alat sasuci utama parantos aya ti munggaran jagat. Diriwayatkeun dina Al-Qur’an yén sagalana nu hirup dijieun tina cai: “Wa ja‘alnâ minal mâ’i kulla syai’in hayy”, hartina: “Kami jadikeun sagala nu hirup tina cai.” Waktu Nabi Adam diturunkeun ka bumi, anjeunna teu dibekelan sabun atawa lap, tapi dibekelan akal jeung hati pikeun miara diri jeung miara lingkungan. Ku kituna, nalika cai kapanggih, manusa ti baheula ogé geus ngajadikeun eta salaku paranti beberesih jeung thaharah. Cai hujan, cai walungan, bahkan cai laut – sagalana dipake jeung disyukuri, sabab cai téh hartina kahirupan, kabersihan, jeung kariduan ti langit.

Beda deui waktu urang ngasup ka zaman Nabi Musa jeung kaayaan di padang pasir. Dina alam nu garing, cai jadi langka. Tapi kabersihan tetep kudu dilaksanakeun. Taneuh, nu asalna tina bumi jeung leutak, dipake pikeun tayamum. Ieu nuduhkeun yén kabersihan lain masalah bahan, tapi masalah ikhtiar jeung niat. Sabab sanajan teu aya cai, tapi lamun haté hayang bersih, maka taneuh ogé cukup pikeun nyambungkeun manusa jeung Gusti. Tayamum téh kawas salam ti bumi pikeun manusa nu hayang shalat, hayang deukeut ka Allah sanajan dina sagala kawatesan.

Rasulullah ﷺ ogé ngawurukkeun sahabat-sahabatna pikeun ngagunakeun batu tilu pikeun istinja, utamana lamun keur safar atawa di tempat anu cai hésé kapanggih. Batu dina tradisi urang kiwari téh sigana geus langka dipake pikeun beberesih. Tapi sajarahna, batu téh parabot penting dina ngajaga kabersihan diri. Dina kahirupan sapopoé, batu sok dianggap teu penting, ngan sabenerna di waktu-waktu tangtu, batu téh bisa jadi penolong, kawas waktu urang kaduruk gas di dapur, nu bisa disimpen cai dina teko jeung disimpen dina batu bata supaya tetep panas. Jadi batu téh henteu leungit gunana. Sarua dina thaharah, batu ngajarkeun urang pikeun henteu ngandelkeun alat modéren wungkul, tapi kudu bisa mikir sareng manfaatkeun naon anu aya.

Lajeng, dina jaman peradaban Islam di Baghdad jeung Andalusia, umat Islam mimiti nyieun sabun tina minyak zaitun jeung abu seuneu. Ieu mah geus leuwih maju. Sabun henteu kapanggih dina jaman Rasulullah, tapi karesik dina awak jeung baju ku sabun téh mangrupakeun bagian tina adab jeung tradisi thaharah nu terus mekar. Dina jaman ayeuna, sabun geus rupa-rupa: aya nu cair, aya nu busa, aya nu ngandung aroma wewangian. Tapi intina tetep sarua: pikeun nyucikeun najis, pikeun ngajaga diri tina najan nu leutik pisan. Sabun téh kawas rasa malu dina dirina mu’min – nu teu kudu gede, tapi lamun henteu aya, rasa najis moal bisa diberesihkeun.

Sedengkeun kain bersih atawa serbet, boh dina jaman baheula boh kiwari, sok dipake pikeun ngusap awak sanggeus mandi, ngusap kokotor mun teu bisa langsung nyebor cai. Santri-santri kiwari mindeng ngagunakeun anduk leutik pikeun beberesih saméméh shalat, kitu ogé pikeun nyapukeun najis dina barang. Ieu nuduhkeun yén Islam henteu saukur ngajarkeun shalat jeung puasa, tapi ngajarkeun kahirupan nu bener ti mimiti nu leutik nepi ka nu paling jero. Kain bersih téh kawas silaturahmi: teu karasa penting mun keur aya, tapi kacida hargana mun henteu aya, utamana dina kaayaan darurat.

Lamun urang tarik kana zaman ayeuna, sabenerna alat-alat sasuci geus leuwih canggih. Aya tisu basah, antiseptik, sabun otomatis, kran sensor, malah tayamum digital di bandara nu aya layar sareng leungeun otomatis. Tapi naha hartina ieu kabeh ngaleungitkeun makna tina batu jeung taneuh? Teu. Sabab alat téh saukur alat. Nu jadi inti téh tetep: haté jeung niat. Urang meureun bisa wudlu ku kran otomatis, tapi lamun haté henteu nyanghareupan ka Gusti, nya wudluna téh kawas ngumbah panangan wungkul. Sarua jeung make sabun mahal, tapi lamun haté henteu ikhlas, éta bersih téh ngan saukur keur dipintonkeun.

Ku kituna, sajarah alat-alat sasuci téh lain ukur jalan nu ngawanohkeun bahan-bahan pikeun beberesih, tapi ogé jalan pikeun ngukur kumaha manusa ngarasa dirina hina, hoyong bersih, hoyong mulang ka Allah kalayan hormat. Anjeunna nyayogikeun rupa-rupa alat thaharah – ti mimiti cai, taneuh, batu, nepi ka sabun jeung serbet – minangka bentuk welas asih, sakaligus uji: naha urang rék make éta sagalana pikeun nyucikeun lahir jeung batin?

Dina pamustunganana, alat-alat sasuci téh kawas tilu pepelakan dina leuweung: aya nu ti langit (cai), aya nu ti bumi (taneuh jeung batu), jeung aya nu ti akal budaya (sabun jeung kain). Sadayana nyawakeun rasa, ngajarkeun ajén-inajén, jeung ngajaga awak pikeun siap ngadeuheus ka Nu Maha Suci. Tangtu kahayang urang henteu saukur resik, tapi ogé saterusna dipikacinta ku Allah, sabab kabersihan téh satengah tina iman, sarta alat-alat sasuci téh kawas konci pikeun muka panto langit.